בהינתן שהפסיכואנליזה הלאקאניאנית בסוגריים היא מהאומנויות, הציעו חבריה ומשתתפיה ניסוי: בשלושה מפגשים יבדקו אם אפשר לדבר. אפשר לדבר על מה, עם מי, באילו תנאים ונוסיף גם - האם.
בשביל מפגש יש להכין בסיס לתכנית הפגישה ולכן בראשונה הוזמן סטנדאפיסט, בשניה דנו במקרים קליניים ובשלישית סיכמו, בעזרת מחשבות מקור על השאלה הנדונה, את המפגשים. אם ננסה לתאר מה קרה בפועל ונעמוד גם על המרחק שבין תכנית או מסגרת לבין ההתרחשות ההתנסותית, נוכל אולי ללמוד, אולי לתפוס בשבריר הבנה במה מסתכם דיבור.
הסטנדאפיסט דיבר אבל האם אמר? האם יכול היה לומר למשל: אתם יופי של קהל ומקשיבים יפה אבל תכלס אני צריך שתבואו להופעה ותשלמו או שתדברו עלי.. והאם את זה יכול היה לומר: זרקתי את המילה הראשונה שיצאה לי מהפה ״ג׳נוסייד״ וזה הביא הרבה תגובות ולייקים ואתם פה הזמנתם כי שמעתם על זה מהג׳נוסייד שלי. והאם זה מה שזה דיבור: - להעניק או לקחת - לסחור ב״פסולת בזויה״ של המחשבות, או להכריז על הסחורה שלי איתה אני נושא ונותן בעולם (בהנחה שיש לשלי חשיבות לעולם)?.
אחר כך היו תיאורי מקרה - האם זה היה דיבור? האם להביא דוגמאות מהקליניקה שמזכות אותנו, העוסקים באומנות האנליזה, בחלק מהחיים עצמם על הקורות הממשיות שבהם, הנו נשיאה של אמת חלקית כשלהי או שמא זו הכרזה על התענגותנו מ״הבשר״ הזה שהחברה שלנו בוחשת בו?
ואז, סיכומים שמנסים להעז לפעול בשיח ונתקלים במחסום המוטואליזם, השחיתות של הסולידריות..
מהו הלדבר: להגיד דבר או להגיד את הדבר? הדחף הדוחף לומר גם כן את שכולם אומרים (המנות החמות - הארוחות המוכנות של הביטויים והדעות), להגיד גם אני עוד פה (גם אלו שמתו ממשיכים לדבר בהטשטש ההבחנה בין חי למת) או לדבר כמו באנליזה טובה את אמירת הלא למבני השיחות הקיימים. באנליזה טובה הלשון כושלת ומפיקה מרגליות סוררות המתנקשות בשפה ומוליכות לרקמת חוט הסובייקט. אבל! האם יוכל אדם להעלות על בדל לשונו את התכנים הפרוורטים, הקניבליים, הנצלניים בפני אדם אחר ללא הכיסוי של האומנות, בשייכו זאת ל״טבע״ האנושי או ל״זולת אחר״? הסובלימציה שוות ערך לדיבור אמיתי - ההמרה התרבותית שהיא עושה נותנת לה משקל וערך בציוויליזציה, ללא סובלימציה מטונימיה ומטאפורה אין אלא המון שבטי ורצחני.
כלומר, הדיבור לא יכול להיות אלא שיקרי, השלכתי, מסקנתי, הוא עצמו לא אחר מפירוש. וכשאנחנו שואלים ״אפשר לדבר?״ אנחנו אומרים את כל זה: אנחנו עושים סמבלנטים, סובלימציות, אומנות; אתה נותן לי כמה משפטים שחיברת משמיעה חופשית ואני מחזיר כאלה ואחרים ומרחיק אותך במרחק סביר מאמת שלא תרצה לדעת עליה ואם תרצה - אז היא תעיד על האמת שלך שלא היית רוצה לא לדעת אותה ובטח לא שידעו אותה אחרים.
אחד האמצעים לעטיפת האמת שהדיבור לא אומר הנו הריבוי, הוריאציות, דרך חדישה למחות על ההבדל הדיכוטומי, זה שטראמפ צועק בחוצות - יש רק גבר ואישה. יש המון תחפושות אבל מתחת ישנה דיכוטומיה. יש חיים ואנשים ראויים וחיים ואנשים לא ראויים עבור כל פרט אבל לא כמסר או המנון. יש הכחשת האישה שמסגירה את היותה, היותה נבדלת מהגבר עבור הסובייקט האנושי עצמו. ישנם דברים שהחברות בתנועה הפמיניסטיות (או כל תנועה קיצונית) לא יגידו לעולם אחת לשניה, בשם הדגל. ויש את הדבר שכל חברה בתוך התרבות מחזיקה והוא שגם אם נוסיף סיומת נשית למילה לעולם לא נדבר בשפה נשית בהיות השפה עצמה גברית - פונקציה החותרת למשמעות אחת.
ולכן או דיבור - או אמת. אמת? היא לא שייכת למדע בטח לא לדת ולא להיסטוריה ולא לדיבור המתחזה לאמת - היא שייכת לאומנות. הרחק הרחק מהכוונה לומר אותה.
بما أن التحليل النفسي اللاكاني بين قوسين فناً، اقترح أعضاؤه والمشاركون فيه تجربةً: سيختبرون في ثلاثة لقاءات "هل الحديث ممكنٌ؟". ما الذي يمكن التكلم عنه، ومع من، وتحت أي ظروف، ويمكننا أن نضيف: هل يمكن ذلك أصلاً؟
لا بد من إعداد قاعدة لتخطيط برنامج كل لقاء، ولذا، في اللقاء الأول، دُعيَ فنان كوميدي، وفي الثاني، نُوقشت حالات سريرية، وفي الثالث، اختُتمت اللقاءات بأفكار مبتكرة حول الموضوع المطروح. إذا حاولنا وصف ما حدث فعلاً، وأخذنا بعين الاعتبار المسافة بين الخطة أو الإطار والواقع العملي، فقد نتمكن من فهم، وربما إدراك جزء صغير من ملخص الكلام.
تكلم الفنان الكوميدي، لكن هل قال شيئًا؟ هل كان بإمكانه أن يقول، على سبيل المثال: أنتم جمهور رائع وتستمعون جيدًا، لكنني أحتاج منكم الحضور إلى العرض وأن تدفعوا ثمن التذكرة أو أن تتحدثوا عني؟ وهل كان بإمكانه أن يقول: لقد تفوهت بأول كلمة خرجت من فمي، وهي "جنوسايد"، وبذلك حصدت الكثير من التعليقات والإعجابات، وقد دعوتموني إلى هنا لأنكم سمعتم عن الأمر من خلال حديثي عن الجنوسايد؟ وهل هذا هو تعريف الكلام: أن نعطي أو نأخذ، أن نتاجر ب"مخلفات وضيعة" من الافكار، أم أن يعلن المرء عن بضاعته التي يتعاطى بها مع العالم (بافتراض أن لهذه البضاعة أي أهمية للعالم)؟
ثم كان هناك عرض حالات - هل كان ذلك كلامًا؟ هل تقديم أمثلة من العيادة تمنحنا، نحن الذين نمارس فن التحليل، بعضًا من الحياة نفسها بكل مجرياتها الواقعية، هو بيان حقيقة جزئية ما، أم أنه إعلان عن تلذذنا بهذا "اللحم" الذي يقلّبه مجتمعنا؟
وبعدها، الملخصات التي تحاول أن تجرؤ على العمل في الخطاب وتواجه حاجز التكافل، وفساد التضامن...
ما هو ال- نحكي؟ هل هو قول شيء ما أم قول الشيء؟ هل هو الدافع الذي يدفعنا نحن أيضًا لقول ما يقوله الجميع (الوجبات الساخنة - الأطباق الجاهزة من التعبيرات والآراء)، قول "أنا أيضًا ما زلت هنا " (حتى أولئك الذين ماتوا يستمرون في الكلام، في ظل طمس التمييز بين الحي والميت)، أم التحدث كما في التحليل الجيد، قَول لا لمباني المحادثة الراهنة؟ في التحليل الجيد، تفشل اللغة وتُنتج جواهر متمردة تغتال اللغة وتقود إلى نسج خيط الذات. ولكن! هل يستطيع المرء أن يتلفظ بالمضامين المنحرفة، الكنيبالية، والاستغلالية أمام شخص آخر دون غطاء الفن، من خلال ربطها بـ"الطبيعة" البشرية أو بـ"آخر"؟ التهذيب (sublimation) يُعادل الكلام الحقيقي - فالتحول الثقافي الذي يُحدثه يُعطيه وزنًا وقيمة في الحضارة، فبدون التهذيب، والتورية، والاستعارة، لا يوجد سوى حشد قبلي قاتل.
أي أن الكلام لا يمكن أن يكون إلا زائفًا، أو إسقاطيا، أو استنتاجي، فهو في حد ذاته ليس إلا تأويلًا. وعندما نسأل "هل ممكن نحكي؟" فإننا نقول كل هذا: نحن نصنع المظاهر، التهذيبات، والفن؛ أنت تُعطيني بضع جملٍ صغتها من خلال ما سمعته بشكل حر، فأرد أنا عليك ببعضها وبغيرها، وأُبعدك لمسافة معقولة من حقيقة لا تُريد معرفتها، وإن أردت- فإنها ستشهد على حقيقتك التي لا تُريد أن تعرفها، وبالتأكيد لا تُريد أن يعرفها الآخرون.
إحدى وسائل إخفاء الحقيقة التي لا يحكيها الكلام هي التعددية والتنوع، وهي طريقة حديثة للاحتجاج على الاختلاف الثنائي، ذلك الذي يهتف به ترامب في الشوارع - لا يوجد سوى رجل وامرأة. هناك أقنعة كثيرة، ولكن تحتها ثنائية. هناك حياة وأشخاص جديرون بالحياة، ويحيون وأشخاص غير جديرين بالحياة بالنسبة لكل فرد، ولكن ليس كرسالة أو كنشيد وطني. هناك إنكار للمرأة يفضح وجودها، كونها متميزة عن الرجل بالنسبة للذات الإنسانية نفسها. هناك أشياء لن تقولها عضوات الحركة النسوية (أو أي حركة متطرفة) لبعضهن البعض، باسم العَلَم. وهناك شيء يتمسك به كل مجتمع في الحضارة، وهو أنه، حتى لو أضفنا لاحقة مؤنثة إلى كلمة، فلن نتحدث أبدًا بلغة مؤنثة، لأن اللغة نفسها رجولية – وظيفة تسعى إلى معنى واحد.
وبالتالي، إما الكلام - أو الحقيقة. الحقيقة؟ إنها لا تنتمي للعلم، وبالتأكيد لا للدين، ولا للتاريخ، ولا للكلام الذي يتنكر بصورة الحقيقة - إنها تنتمي للفن. بعيدَا كل البعد عن نية قولها.